અમારો સાચો સંબંધી
Updated: Apr 16, 2025
અમારા અનંત જન્મોનો મૂળ સંકટ—even જ્યારે આપણને સદગુરુની દિર્વ્ય સંગતિનો લાભ મળી ગયો હોય—એ છે: "મોહ"। આ મોહ, અર્થાત્ જગત પ્રત્યે અતિમાત્ર આસક્તિ, માન-સન્માન, લોકપ્રતિષ્ઠા અને સત્તાની તરસ, આપણા આત્મિક વિકાસને અંદરથી ખોખલું કરી નાખે છે। આપણી જિંદગી ઘણી ઊંચાઇએ પહોંચી શકતી હતી, પણ આપણે માતા-પિતા, પરિવાર, ધન-દોલત અને વસ્તુઓની ડોરમાં એટલા બંધાઈ ગયાં કે આ મોહે આપણું શરીર, મન અને બુદ્ધિ ધ્વસ્ત કરી નાખી અને જન્મ-મરણના અંતહીન ચક્રને ચાલુ રાખ્યો।
ફળથી લદેલા વૃક્ષોને જુઓ—પક્ષીઓ બોલાવ્યા વિના આવે છે, ફળ ખાઈને ઉડી જાય છે।
એ જ રીતે માનવજીવન છે। જ્યારે આપણાં પાસે ધન, યશ, આરોગ્ય અને પ્રતિષ્ઠા હોય છે ત્યારે ઘણાં લોકો આપણાં આસપાસ ભેગા થાય છે—પુત્રો, ડોકટરો, નેતાઓ વગેરે। પણ જ્યારે આ બધું દૂર થઈ જાય છે, ત્યારે કોઈ સાથે રહેતું નથી। આ દુનિયાની સત્યતા છે। જયાં સુધી ફૂલ તાજું હોય ત્યાં સુધી મધુમાખીઓ આસપાસ ઘૂમે છે, પણ ફૂલ કુમળી જાય તો તેને કોઈ નહીં પૂછે। જેમ હંસ સૂકા તળાવને છોડે છે, તેમ લોકો પણ ત્યારે દૂર થઈ જાય છે જ્યારે આપણી ક્ષમતા ઘટી જાય છે। જયાં સુધી પદ અને પ્રતિષ્ઠા હોય ત્યાં સુધી લોકો સાથે હોય છે—જ્યાં બધું ચાલ્યું જાય ત્યાં કોઈને કોઈ ફરક પડતો નથી।
આ જગતનાં સંબંધો બે મુખ્ય સ્વભાવ પર આધારિત છે:
૧. અસ્થાયિત્વ
૨. સ્વાર્થ
આ ઉદાહરણને આપણે દરિયો અને તરંગો સાથે પણ સમજી શકીએ છીએ। તરંગો થોડી ક્ષણો માટે એકબીજાથી ટકરાય છે, પણ તેમનો સાચો સંબંધ દરિયાની સાથે હોય છે। તેઓ એમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે અને અંતે એમાં જ લય થઈ જાય છે।
મુંડકોપનિષદમાં કહેવામાં આવ્યું છે:
"યથા નદ્યઃ સ્યંદમાનાઃ સમુદ્રેऽસ્તં ગચ્છંતિ નામરૂપે વિહાય।તથા વિદ્વાન્નામરૂપાદ્વિમુક્તઃ પરાત્પરં પુરુષમુપૈતિ દિવ્યમ્।।"
જેમ નદીઓ સમુદ્રમાં જ ભળી જાય છે અને તેમનું નામ અને રૂપ નષ્ટ થઈ જાય છે, તેમ જ એક જ્ઞાની પુરુષ પણ નામ અને રૂપથી મુક્ત થઈને તે પરમ પુરુષ, દિર્વ્ય પરમાત્માની પ્રાપ્તિ કરે છે।
હરિદ્વારની એક મુસાફરી યાદગાર છે। મારા આગળની બેઠક પર દેશના પૂર્વ વડા પ્રધાન અને એક પ્રદેશીય પક્ષના નેતા બેઠા હતા। જ્યારે તેઓ સ્ટેશન પર ઉતર્યા ત્યારે ન તો કોઈ ભવ્ય સ્વાગત થયું, ન કોઈ ફૂલમાલા દેખાઈ। માત્ર થોડીક કુમળી ગયેલી ફૂલમાળાઓ હતી, જે જોઈને એવું લાગતું હતું જાણે ફાંસીઓનાં ફંદા હોય। લોકોએ થોડીક તાળીઓ પણ મારી, તો એ પણ ઔપચારિક રીતે। નેતાઓએ લોકોને નારા લગાવવા કહ્યું—એવી સ્થિતિ હતી। આ જ છે જીવનનું ખરું સત્ય—લોકો માત્ર ત્યાં સુધી સાથ આપે છે જ્યાં સુધી તેમનો સ્વાર્થ પૂરું થાય છે।
માત્ર ભગવાન અને સચ્ચા સંત જ આપણા ખરા સંબંધીઓ છે—જે અમારે સાથ સદાય રહે છે। એ જ સાચા અર્થમાં આપના હિતૈષી અને સર્વનિષ્ઠ સંબંધીઓ છે।
રાધે રાધે